Alaçatı Adının Etimolojisi

21 Ocak 2026

   Alaçatı günümüzde İzmir’in Çeşme ilçesine bağlı bir mahalle satüsündedir. Osmanlı belgelerinde Alacaat adıyla da belirtilmiştir. 1834 tarihli Smyrna Protestan Okulunun bir Abone Listesi’nde Alassata şekliyle yer almaktadır. XIX. yüzyılın sonlarında Alatzata olarak kaynaklarda bulunuyor. Rumlar daha çok Alatsata adını kullanıyorlardı. Bu adın Yunanca alati/alas (=tuz), alata (=tuzlar) sözcükleriyle ilişkili olduğu sanılmaktadır. Bir zamanlar Alaçatı’da birkaç km.lik tuzlaların var oluşu böyle bir bağlantıyı destekler görünmektedir. Constantinos A. Vlamos’un “İyonik Yarımadada Alasata” (Selanik, 1946) ve Fanis N. Kleantis’in “Alatsata, Benim Kayıp Vatan” (Atina, 1987) adlı çalışmaları dikkate değerdir. Alaçatı’dan giden Rumlar Yunanistan’da Nea Alatsata (=Yeni Alaçatı) adlı yerleşim yeri oluşturmuşlardır. Ayrıca başta ABD ve Avustralya olmak üzere Alatsata adını oralara da götürmüşlerdir. Piri Reis’in 1521 tarihli Kitab-ı Bahriye’sinde bir telaffuz hatası nedeniyle Alaca At olarak belirtilmiştir. Oysa bu mevkide sahil boyunca uzanan tuzlalar bulunuyormuş. Rumlarca ‘tuz yeri’ karşılığında alatia sözcüğünün kullanıldığını belirlemekteyiz. Alaçatı liman mevkisinde İlk Çağda Agrilia adlı bir kent oluşturulmuş. Agrilia adının Yunancada ‘yabani zeytin ağacı’nı ifade ettiğini aktaran Rumlarca yazılmış kaynaklar bulunuyor. Bunlara göre, Agrilia’nın kuruluşu sırasında burada büyük bir yabani zeytin ağacı varmış. Oysa Eski Yunanca agra (=av; balık avı) sözcüğüne istinaden burada balık avı yapıldığından balık avlama yeri oluşunu belirten agralia ya da bununla bağlantılı olan agrilia adı kullanılmış olabilir.